Hành Trình 34 Năm Tìm Đường Cứu Nước (1911–1945): 6 Dấu Mốc Lịch Sử
Bài viết tổng hợp ngắn gọn, chính xác 6 giai đoạn quan trọng nhất trong hành trình từ Bến Nhà Rồng đến Quảng trường Ba Đình — đồng thời là tài liệu bổ trợ cho học sinh, sinh viên và người chơi tựa game tương tác Theo Dấu Chân Người (1911–1945) của Duy Studio.
1. Ngày 05/06/1911 — Ra đi từ Bến Nhà Rồng (Sài Gòn)
Sinh ra tại làng Sen, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, sau thời gian dạy học tại trường Dục Thanh (Phan Thiết), người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành vào Sài Gòn chuẩn bị cho chuyến đi lịch sử. Khi người bạn thân (anh Lê) hỏi lấy đâu ra tiền để sang tận nước Pháp, anh giơ hai bàn tay lên nói câu nói bất hủ: “Đây, tiền đây! Chúng ta sẽ làm việc, chúng ta sẽ làm bất cứ việc gì để sống và để đi.”
Ngày 05/06/1911, với tên gọi Văn Ba, người thanh niên 21 tuổi xin làm phụ bếp trên chiếc tàu buôn Pháp Amiral Latouche-Tréville rời Bến Nhà Rồng. Ngày 06/07/1911, tàu cập cảng Marseille (Pháp). Suốt hai năm 1912–1913, anh tiếp tục lênh đênh qua nhiều hải cảng châu Phi và châu Mỹ, tận mắt chứng kiến cảnh áp bức giống nhau của nhân dân thuộc địa khắp năm châu.
2. Giai đoạn 1913–1917 — Mùa đông London & Khách sạn Carlton
Đặt chân tới nước Anh giữa mùa đông tuyết trắng, anh Ba làm nhiều công việc lao động nặng nhọc như cào tuyết trong sân trường học và xúc than đốt lò sưởi trong hầm tối. Mỗi sáng sớm trước giờ vào ca, anh đều ra công viên Hyde Park tự học tiếng Anh, ghi từ mới lên bàn tay để không quên một chữ nào.
Sau đó, anh được nhận làm phụ bếp rửa bát tại khách sạn sang trọng bậc nhất London — Khách sạn Carlton, dưới quyền vua đầu bếp lừng danh Auguste Escoffier. Thấy nhiều phần bánh thịt còn sạch nguyên bị đem bỏ trong khi ngoài phố rất nhiều người nghèo đói, anh xếp riêng sang khay sạch để chia cho người nghèo. Cảm phục trước nhân cách ấy, đầu bếp Escoffier từng ngỏ ý dạy anh nghề nấu ăn để làm giàu, nhưng anh đã trân trọng từ chối vì mục tiêu duy nhất là tìm con đường giải phóng cho đồng bào mình.
3. Giai đoạn 1919–1923 — Số 9 ngõ Compoint (Paris) & Viên Gạch Hồng
Cuối năm 1917, anh trở lại Paris. Ngày 18/06/1919, giữa Hội nghị Versailles, cái tên Nguyễn Ái Quốc lần đầu vang lên cùng Bản Yêu Sách 8 điểm của nhân dân An Nam đòi quyền tự do, dân chủ, bình đẳng.
Trong căn phòng trọ chật hẹp số 9 ngõ Compoint không có lò sưởi, mỗi đêm đông giá buốt Bác nhờ nướng một viên gạch hồng bọc giấy báo đặt dưới đệm chống rét. Ban ngày Bác đi chấm sửa ảnh chân dung thuê và vẽ cổ vật mỹ nghệ để kiếm sống và nuôi tờ báo Người Cùng Khổ (Le Paria); đêm về lại miệt mài viết báo.
Tháng 7/1920, khi đọc Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I. Lênin đăng trên báo L'Humanité, Người xúc động đến rơi nước mắt và reo lên như đang nói trước đông đảo quần chúng: “Hỡi đồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!”. Tháng 12/1920 tại Đại hội Tours, Người tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp và trở thành người Cộng sản Việt Nam đầu tiên.
4. Giai đoạn 1925–1927 — Quảng Châu & Tuần báo Thanh Niên
Sau thời gian hoạt động tại Liên Xô (1923–1924), tháng 11/1924 Nguyễn Ái Quốc lấy bí danh Lý Thụy trở về Quảng Châu (Trung Quốc). Tháng 6/1925, Người sáng lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và mở các lớp huấn luyện chính trị cho thanh niên yêu nước từ trong nước sang.
Ngày 21/06/1925, số đầu tiên của tuần báo Thanh Niên được tự tay in đá và chuyển bí mật theo đường tàu thủy về nước — ngày này về sau trở thành Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam. Năm 1927, các bài giảng tâm huyết của Người được tập hợp in thành cuốn Đường Kách Mệnh, đặt nền tảng trực tiếp dẫn tới Hội nghị hợp nhất thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 03/02/1930.
5. Ngày 28/01/1941 — Vượt cột mốc 108 trở về Hang Cốc Bó (Pác Bó)
Vượt qua bao năm tháng hiểm nguy (từng thoát hiểm thần kỳ trong vụ án Hồng Kông nhờ sự giúp đỡ nghĩa tình của luật sư người Anh Frank Loseby), đúng sau 30 năm bôn ba, ngày 28/01/1941 Bác Hồ bước qua cột mốc 108 trở về đất mẹ Cao Bằng. Người ở và làm việc trong hang Cốc Bó (bản Pác Bó), đặt tên dòng suối trước hang là suối Lê-nin và ngọn núi bên cạnh là núi Các Mác.
Giữa điều kiện gian khổ “cháo bẹ rau măng”, Bác vẫn giữ trọn tinh thần lạc quan sáng ngời (viết bài thơ Tức cảnh Pác Bó), chỉ đạo tờ báo Việt Nam Độc Lập và gây dựng mạng lưới giao liên bí mật. Tháng 5/1941 tại lán Khuổi Nậm, Bác chủ trì Hội nghị Trung ương 8, sáng lập Mặt trận Việt Minh (19/05/1941) chuẩn bị cho giờ phút Tổng khởi nghĩa.
6. Ngày 02/09/1945 — 48 Hàng Ngang & Chiều thu Quảng trường Ba Đình
Tháng 8/1945, từ Quốc dân Đại hội Tân Trào, lệnh Tổng khởi nghĩa vang khắp cả nước. Chỉ trong 15 ngày, Cách mạng Tháng Tám thành công rực rỡ. Trở về Hà Nội, tại căn gác tầng 2 số nhà 48 phố Hàng Ngang, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã soạn thảo bản Tuyên Ngôn Độc Lập. Trong khi đó, các kiến trúc sư và thanh niên, nhân dân Hà Nội chỉ trong chưa đầy 48 giờ đã chung tay dựng hoàn chỉnh Lễ đài gỗ bọc vải đỏ trang nghiêm trên Quảng trường Ba Đình.
Đúng 14 giờ chiều ngày 02/09/1945, trước biển người rợp cờ hoa, Chủ tịch Hồ Chí Minh trang trọng đọc Tuyên Ngôn Độc Lập, dừng lại thân thương hỏi: “Tôi nói đồng bào nghe rõ không?” — và khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.